Yazar: Alpercan Çağlar

Sivil toplum kuruluşlarının ve derneklerin insani yardım faaliyetleri kapsamında yürüttüğü en önemli sosyal desteklerden biri, ihtiyaç sahibi aileler ve bireyler adına üstlenilen konut kira ödemeleridir.

Dernekler tarafından doğrudan mülk sahiplerine yapılan bu kira yardımları ve derneğe ibraz edilen mesken kira sözleşmeleri; gerek Gelir Vergisi tevkifatı (stopaj) gerekse Damga Vergisi mükellefiyeti açısından idare ile mükellefler arasında zaman zaman soru işaretlerine neden olabilmektedir.

Şanlıurfa Defterdarlığı tarafından verilen 02.12.2025 tarihli ve E-64958909-120-126878 sayılı özelge, insani yardım amaçlı kira ödemelerinde vergilendirme ve belge sorumluluğunun sınırlarını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Konunun hukuki altyapısı Gelir Vergisi Kanunu ve Damga Vergisi Kanunu’nun ilgili maddelerine dayanmaktadır:

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK):
  • Madde 70: Gayrimenkullerin kiraya verilmesinden elde edilen iratları Gayrimenkul Sermaye İradı (GMSİ) olarak tanımlar.
  • Madde 94/1-5-a & Madde 96: Dernekler, vakıflar ve kurumların kiralamalardan doğan ödemeleri üzerinden gelir vergisi tevkifatı (stopaj) yapma yükümlülüğünü düzenler.
• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (DVK):
  • Madde 1 & 3: Belli bir hususu ispat için ibraz edilebilecek imzalı kâğıtların damga vergisine tabi olduğunu ve mükellefin kâğıtları imzalayanlar olduğunu hüküm altına alır.
  • Ek (2) Sayılı Tablo / IV-31: Gerçek kişilerce mesken (konut) olarak kullanılmak üzere kiralanan ve bir iktisadi işletmeye dahil olmayan taşınmazlara ilişkin kira sözleşmelerinin damga vergisinden istisna olduğunu düzenler.

🔄 Uygulamadaki Yanılgı: Önce Nasıl Biliniyordu, Gerçekte Nasıl Olmalı?

• Eski Yaklaşım / Yaygın Yanılgı:
  Uygulamada bazı çevrelerce; parayı ödeyen taraf bir dernek olduğu için, ödemenin mülk sahibine doğrudan dernek kasasından yapılması sebebiyle GVK 94. madde uyarınca %20 stopaj yapılması gerektiği ve derneğin de bu sözleşmelerden ötürü Damga Vergisi yönünden müteselsil sorumluluğunun doğabileceği düşünülüyordu.
• Mali İdarenin Netleştirdiği Doğru Yaklaşım (Özelge Durumu):
  Gelir İdaresi hukuki ilişkinin tarafı olma olgusunu merkeze almıştır:
  1. Tevkifat Açısından: Kira sözleşmesi dernek ile mülk sahibi arasında değil, iki gerçek kişi (ihtiyaç sahibi ile ev sahibi) arasında imzalanmıştır. Derneğin yaptığı işlem bir “kiralama” değil, “insani yardım transferi” niteliğindedir. Bu nedenle derneğin stopaj yapma zorunluluğu bulunmamaktadır.
  2. Damga Vergisi Açısından: Dernek sözleşmenin tarafı olmadığı gibi, ibraz edilen sözleşmeler zaten DVK Ek (2) IV/31 fıkrası uyarınca mesken kiralaması sayıldığından damga vergisinden muaf tutulmuştur. Derneğin vergisel bir sorumluluğu bulunmamaktadır.

💡 Bu Durumun Dernekler ve Hayırsever Kuruluşlar Açısından Etkileri

1. İnsani Yardım Bütçelerinde Stopaj Yükü Doğmaz ✅
   Derneklerin ihtiyaç sahipleri adına ev sahiplerine aktardığı kira yardımları üzerinden vergi kesintisi (stopaj) hesaplanmayacağı için yardım bütçeleri vergi kesintisiyle erimemekte, yardımın tamamı doğrudan amacına ulaşmaktadır.
2. Kira Sözleşmelerinde Taraf Olmama Esası 📑
   İstisnanın ve tevkifat yapılmama kuralının geçerli olması için kiralama akdinin özü itibarıyla ihtiyaç sahibi kişi ile ev sahibi arasında yapılmış olması gerekmektedir. Derneğin bizzat kiracı sıfatıyla taraf olduğu durumlarda tevkifat kurallarının değişeceği unutulmamalıdır.
3. Damga Vergisi Yönünden Sıfır Risk 🛡️
   İktisadi işletmelere dahil olmayan ve şahıslarca mesken olarak kullanılan konut kira sözleşmelerinin derneğe sunulması, dernek nezdinde herhangi bir Damga Vergisi mükellefiyeti veya cezalık durum oluşturmamaktadır.

📌 Özetle: Derneklerin sosyal yardım amacıyla yardıma muhtaç kişilerin konut kiralarını doğrudan mülk sahibine ödemesi durumunda, dernek bir kiralama tarafı sayılmadığından gelir vergisi tevkifatı doğmaz. Ayrıca mesken kira sözleşmeleri damga vergisinden istisna olduğu için derneklerin bu konuda herhangi bir vergi sorumluluğu bulunmamaktadır.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde 70, Madde 94/1-5-a, Madde 96
• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu: Madde 1, Madde 3, Madde 9 ve Ek (2) Sayılı Tablo IV/31
• Şanlıurfa Defterdarlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü: 02.12.2025 tarihli ve E-64958909-120-126878 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/438/ozelge/38800

Kurumlar ile bankalar arasında imzalanan maaş promosyon protokollerinde, uzun süreli sözleşme dönemleri boyunca promosyon tutarlarının memur maaş katsayısı zam oranına veya enflasyona endekslenmesi son derece yaygın bir uygulamadır.

Peki, sözleşme imzalanırken o günkü tutar üzerinden Damga Vergisi ödendikten sonra; yıllar içinde maaş katsayılarının artması sebebiyle banka tarafından personele ödenen artışlı yeni promosyon tutarları için tekrardan ek bir damga vergisi ödenmesi gerekir mi?

Samsun Defterdarlığı tarafından verilen 10.07.2025 tarihli ve E-13649056-155[2025-ÖZE-9]-87585 sayılı özelge, kamu kurumları, özel şirketler ve bankalar arasındaki bu hassas konuya Damga Vergisi Kanunu’nun temel prensipleri çerçevesinde net bir nokta koymaktadır.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Damga vergisinde “kâğıdın mahiyeti” ve “değişiklik” hallerine ilişkin yasal çerçeve şu maddelere dayanmaktadır:

• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (DVK) Madde 1, 3 & 4:
  Damga vergisinin konusunun “yazılıp imzalanan kâğıtlar” olduğunu; verginin tayininde kâğıdın mahiyetine ve içerdiği hüküm ile manaya bakılacağını belirtir.
• 488 sayılı DVK Madde 2:
  Vergiye tabi kâğıtların hükümlerinin yenilenmesine, uzatılmasına veya değiştirilmesine ilişkin kâğıt, mektup ve şerhlerin de damga vergisine tabi olduğunu hükme bağlar.
• 488 sayılı DVK Madde 10 & 14/2:
  • Belli Para: Kâğıdın ihtiva ettiği veya yazılı rakamların hasıl edeceği parayı ifade eder.
  • Sözleşme Değişikliği: Belli parayı ihtiva eden mukavelenamelerin değiştirilmesi halinde, yalnızca artan miktar üzerinden aynı nispette vergi alınacağını düzenler.
• 488 sayılı DVK Ek (1) Sayılı Tablo / I-A/1:
  Belli parayı ihtiva eden mukavelenameler nispi damga vergisine (2026 yılı güncel oranıyla binde 9,48) tabidir.

🔄 Önceki Uygulama / Yaygın Yanılgı vs. Özelge Sonrası Netleşen Tablo

• Vergi Daireleri / Kurumlar Tarafından Düşülen Yanılgı:
  Aylık veya yıllık promosyon ödemeleri katsayı artışıyla yükseldikçe (örneğin 3 yıllık projeksiyonda ödenen toplam tutar katlandıkça), vergi daireleri veya idareler “sözleşmenin Parasal Değeri Artmıştır” diyerek bankalardan/kurumlardan zaman içinde oluşan tutar artış farkı üzerinden ek damga vergisi talep edebiliyordu.
• Damga Vergisinin “Şekilcilik” İlkesine Dayalı Doğru Yaklaşım (Özelge Durumu):
  Gelir İdaresi, Damga Vergisi’nin bir “işlem veya kazanç vergisi” değil, “kâğıt vergisi” olduğu altını çizmiştir. Sözleşme ilk imzalandığı tarihte içeriğindeki veya eklerindeki rakamlarla tespit edilebilen belli para üzerinden damga vergisi ödenmiştir. Sonradan maaş katsayısı artışı gibi dışsal bir endekse bağlı olarak fiilen ödenen tutarın artması, yeni bir ek kâğıt düzenlenmediği sürece kendiliğinden yeni bir damga vergisi borcu doğurmaz.

💡 Bu Durumun Kurumlar, Şirketler ve Bankalar Açısından Etkileri

1. İmza Anındaki Tutardan Tek Seferlik Vergilendirme ✅
   Protokol imzalandığı tarihte ödenmesi öngörülen tutar üzerinden damga vergisi hesaplanıp öndendikten sonra; katsayı artışları sebebiyle promosyon tutarının zamanla yükselmesi tek başına ek vergi yükü doğurmaz.
2. Vergi Doğuran Kritik Eşik: “Ek Protokol, Zeyilname veya Şerh” 📝
   Eğer taraflar (Kurum ile Banka), katsayı artışıyla yükselen yeni tutarı resmiyete dökmek adına “Ek Sözleşme”, “Zeyilname”, “Ek Protokol” imzalar veya mevcut kâğıdın üzerine bu tutar artışına ilişkin yazılı bir şerh koyarlarsa; işte o zaman bu ek kâğıt/şerh üzerinden sadece artan tutara isabet eden kısım için binde 9,48 oranında damga vergisi ödenmesi gerekir.
3. Gereksiz Vergi Ödemelerinin Önüne Geçilmesi 💵
   Sözleşme metninde “promosyonlar her yıl katsayı oranında artırılır” maddesi varsa ve bu artışlar için her yıl yeniden bir protokol imzalanmıyorsa, bankaların veya kurumların her katsayı artış döneminde vergi dairesine ek damga vergisi ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

📌 Özetle: Damga vergisini doğuran olay fiilen ödenen paranın artması değil, o artışı tevsik eden yeni bir kâğıdın (ek sözleşme/şerh) düzenlenip imzalanmasıdır. Sözleşmede katsayı artış kuralı yer alsa bile, zaman içindeki tutar yükselmeleri için ek bir kâğıt imzalanmıyorsa yeni bir damga vergisi ödenmesi gerekmez.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu: Madde 1, Madde 2, Madde 3, Madde 4, Madde 10, Madde 14 ve Ek (1) Sayılı Tablo (I-A/1)
• Samsun Defterdarlığı Gelir Kanunları Grup Müdürlüğü: 10.07.2025 tarihli ve E-13649056-155[2025-ÖZE-9]-87585 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/438/ozelge/38797

Girişim sermayesi yatırım fonları (GSYF) ve ortaklıkları (GSYO), ekosistemi büyüten ve erken aşama ile büyüme aşamasındaki teknoloji/girişim şirketlerini finansmanla buluşturan en kritik yapılardır. Bu yatırımların teşvik edilmesi amacıyla yasa koyucu damga vergisi tarafında çok önemli muafiyetler öngörmüştür.

Ancak uygulamada, yatırım aşamasında imzalanan ana hisse iştirak sözleşmelerinin yanı sıra; ek sözleşmeler, performans hedefleri (kilometre taşları), kurucu taahhütleri ve bunlara bağlı olarak verilen ipotek ve teminat senetlerinin damga vergisinden istisna olup olmadığı hususu ciddi bir tereddüt yaratmaktaydı.

İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen 30.04.2025 tarihli ve E-97895701-155[2025/42]-551137 sayılı özelge, girişim sermayesi fonlarının yaptığı yatırımlarda teminat için düzenlenen sözleşme ve ipotek belgelerinin vergi karşısındaki durumunu net bir hukuki zemine oturtmuştur.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Konunun vergi hukuku ve sermaye piyasası mevzuatındaki temel dayanakları şunlardır:

• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu (DVK):
  • Madde 1, 3 & 4: Belli bir parayı ihtiva eden ve bir hususu ispat için ibraz edilebilecek sözleşmelerin damga vergisine tabi olduğunu; verginin kağıdın mahiyetine göre tayin edileceğini hüküm altına alır.
  • Ek (2) Sayılı Tablo / Bölüm IV-50: Girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım fonlarının münhasıran girişim sermayesi yatırımları ile ilgili düzenlenen sözleşmeler ile bu sözleşmelere ilişkin düzenlenen diğer kağıtların damga vergisinden istisna olduğunu açıkça düzenler. 
• Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Tebliği (III-52.4):
  Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin 18 ve 19. maddeleri, yapılan yatırımın ve yatırım yapılan şirketin yasal olarak “girişim sermayesi yatırımı” vasfını taşıyıp taşımadığına ilişkin çerçeveyi çizer.

🔄 Önceki Uygulama / Yaygın Yanılgı vs. Özelge Sonrası Netleşen Tablo

• Vergi Dairelerinin Geçmişteki Dar Yorum Yanılgısı:
  Uygulamada sıklıkla; sadece ana “Hisse İştirak Sözleşmesi” veya “Hissedarlar Sözleşmesi” vergi dışı tutuluyor, bu sözleşmelere ek olarak düzenlenen “Performans/Kilometre Taşı Sözleşmeleri”, kurucunun şahsi taahhütleri veya yatırımın riskini korumak amacıyla kurucu taşınmazı üzerine koydurulan ipotek senetleri/teminat kağıtları “münhasıran yatırım sözleşmesi sayılmaz” gerekçesiyle yüksek tutarlı damga vergilerine tabi tutulabiliyordu.
• Süreç Odaklı Doğru Yaklaşım (Özelgenin Getirdiği Netlik):
  Gelir İdaresi son derece isabetli bir yaklaşımla; eğer ana yatırım SPK mevzuatına uygun bir girişim sermayesi yatırımı ise, bu yatırımı korumak, kilometre taşlarını denetlemek ve riskleri teminata bağlamak için düzenlenen ek sözleşmelerin ve konulan ipoteklerin de ana sözleşmenin ayrılmaz bir parçası olduğunu kabul etmiştir.

💡 Bu Durumun Girişim Ekosistemi ve Fonlar Açısından Etkileri

1. Yatırım Sürecindeki Vergi Yükünün Sıfırlanması ✅
   SPK düzenlemelerine uygun yürütülen bir yatırımda;
   • Hissedarlar Sözleşmesi,
   • Hisse İştirak Sözleşmesi,
   • Performans/Teknik hedef kriterlerini içeren Ek Sözleşmeler,
   • Kurucunun veya üçüncü kişilerin bu hedefler için verdiği İpotek Belgeleri ve Teminat Senetleri
2. Damga Vergisi Kanunu Ek (2) sayılı tablonun IV/50 fıkrası uyarınca %0 Damga Vergisine (Tam İstisna) tabidir.
3. SPK Mevzuatına Uyum Şartı ⚖️
   İstisnanın uygulanabilmesi için kritik nokta; yatırım yapılan şirketin ve yapılan yatırımın SPK’nın Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği kapsamındaki nitelikleri eksiksiz taşımasıdır. Şirket yapısı SPK standartlarına uymuyorsa istisna hakkı kaybedilir.
4. Milyonluk Teminat İşlemlerinde Nakit Avantajı 💵
   Belli bir parayı içeren yüksek tutarlı ipotek tesislerinde binde 9,48’lik damga vergisi yükü ortadan kalktığı için; fonların ve girişimcilerin yatırım aşamasındaki finansal operasyon maliyetleri ciddi oranda düşmektedir.

📌 Özetle: Girişim sermayesi fonlarının şirketlere koyduğu sermaye kadar, bu sermayeyi korumak adına imzalatılan ek taahhütler ve konulan ipotekler de “yatırımın parçası” sayılmaktadır. SPK şartları sağlandığı sürece yatırımın teminatına ilişkin düzenlenen tüm kağıtlar damga vergisinden muaf tutulmalıdır.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu: Madde 1, 3, 4 ve Ek (2) Sayılı Tablo IV/50
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu: Madde 52, 54
• SPK Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği (III-52.4): Madde 18, 19
• İstanbul Defterdarlığı Gelir Kanunları Diğer Vergiler Grup Müdürlüğü: 30.04.2025 tarihli ve E-97895701-155[2025/42]-551137 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/438/ozelge/38799

Denizcilik sektöründe ulusal ve uluslararası navlun taşımacılığı yapan firmalar için Türk Uluslararası Gemi Sicili (TUGS) kapsamında sağlanan vergi teşvikleri büyük önem taşıyor. Ancak kiralanan gemiler üzerinden yürütülen operasyonlarda, işlemin yasal niteliğinin “Gemi Kiralaması” mı yoksa “Navlun (Time-Charter) Taşımacılığı” mı olduğu hususu; Kurumlar Vergisi ve Katma Değer Vergisi açısından birbirinden tamamen farklı iki tablonun doğmasına yol açıyor.

İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen 09.09.2025 tarihli ve E-39044742-130[Özelge]-1130488 sayılı özelge, “Bareboat (Çıplak Kira)” sözleşmesiyle devralınıp ardından “Zaman Esaslı Kira Sözleşmesi” ile taşıma yapılan TUGS’a kayıtlı gemilerde vergi istisnasının sınırlarını ve KDV oranını çok net bir şekilde çiziyor.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Deniz taşımacılığındaki bu kritik operasyonu yönlendiren yasal çerçeve üç temel düzenlemeye dayanmaktadır:

• 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu (Madde 12) & 1 Seri No’lu KVK Genel Tebliği (5.12.1.1 & 5.12.1.6):
  TUGS’a kayıtlı gemi ve yatların işletilmesinden ve devrinden elde edilen kazançların Kurumlar Vergisinden istisna olduğunu hüküm altına alır. Tebliğdeki düzenlemeye göre, zamana veya yüke bağlı olarak geminin taşıtana tahsis edildiği “Time-Charter İşletmeciliği” de gemi işletmeciliği faaliyeti sayılmakta ve kazancı istisna kapsamına girmektedir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) Madde 1119:
  Gemi kira sözleşmesini, geminin kullanımının bedel karşılığında kiracıya bırakılması olarak tanımlar.
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) Madde 28 & 2007/13033 sayılı BKK (Eki I Sayılı Liste B/15. Sıra):
  Faaliyetleri deniz araçlarını kiralatmak veya işletmek olan mükelleflere yapılan gemi kiralama hizmetlerinde KDV oranının %1 olarak uygulanacağını düzenler.

🔄 Uygulamadaki Yanılgı: Önce Nasıl Düşünülüyordu, Gerçekte Nasıl Olmalı?

• Çifte İndirim Yanılgısı (Özelge Öncesi / Hatalı Yaklaşım):
  Çıplak olarak kiralanan TUGS’a kayıtlı gemi ile zaman esaslı sözleşme (Time-Charter) altında navlun taşımacılığı yapan işletmeler; işlemin hem Kurumlar Vergisi yönünden TUGS istisnasından (%0 vergi) yararlanacağını, hem de kiralama boyutundan ötürü KDV Kanunu eki I sayılı listenin 15. sırası uyarınca %1 indirimli KDV oranına tabi tutulacağını varsayabiliyordu.
• İdarenin Kesin Ayrımı (Doğru Yaklaşım):
  Gelir İdaresi, sözleşmenin hukuki mahiyetini her iki vergi türü açısından ayrı ayrı cımbızlayarak durumu netleştirdi:
  1. Kurumlar Vergisi Yönünden: Zamana bağlı navlun sözleşmesi bir “gemi kiralama” değil, “taşıma taahhüdü (Time-Charter İşletmeciliği)” niteliğindedir. Bu nedenle elde edilen kazanç gemi işletmeciliği sayılır ve Kurumlar Vergisi İstisnasından yararlanır.
  2. KDV Yönünden: İşlem hukuken bir “araç kiralama” değil, “taşıma hizmeti” olduğundan; %1 indirimli KDV uygulanan kiralama listesine giremez. Dolayısıyla taşıma bedelinin tamamı üzerinden genel KDV oranı (%20) hesaplanması zorunludur.

💡 Bu Durumun Denizcilik ve Lojistik Şirketleri Açısından Etkileri

1. Kurumlar Vergisi Avantajı Korunuyor ✅
   Kiralanan gemilerle kaptan ve mürettebatı işletici şirket tarafından sağlanarak yapılan Time-Charter taşımacılığı “gemi işletmeciliği” sayıldığı için, TUGS kapsamındaki Kurumlar Vergisi istisnası hakkı kaybolmamaktadır.
2. KDV Maliyeti ve Faturalandırma Riski ⚠️
   “Gemiyi kiralıyorum” mantığıyla hakediş veya navlun faturalarında %1 KDV oranı uygulamak hatalıdır. İdarenin yaklaşımına göre yapılan iş bir navlun taşıma hizmeti olduğundan faturaların %20 genel KDV oranı ile düzenlenmesi gerekir.
3. Geriye Dönük Tarhiyat Tehlikesi 📉
   Time-Charter sözleşmelerini yanlış yorumlayarak faturaları %1 KDV ile kesen denizcilik firmaları, olası bir vergi incelemesinde aradaki %19’luk KDV farkı için vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi riskiyle karşı karşıya kalabilirler.

📌 Özetle: Kiralanan TUGS gemileriyle yapılan Time-Charter (zaman esaslı) taşımacılık operasyonları, Kurumlar Vergisi cephesinde vergi istisnası imkanı sağlarken; KDV cephesinde “kiralama” olarak değil “taşıma hizmeti” olarak görüldüğü için genel oranda %20 KDV’ye tabidir.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu: Madde 2, Madde 12
• 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği: Bölüm 5.12.1.1 ve 5.12.1.6
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu: Madde 28
• 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı: Eki (I) Sayılı Liste B/15. Sıra
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: Madde 1119
• İstanbul Defterdarlığı Gelir Kanunları KDV-ÖTV Grup Müdürlüğü: 09.09.2025 tarihli ve E-39044742-130[Özelge]-1130488 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/436/ozelge/38778

Belediyelerin bünyesinde sosyal tesis, restoran, otopark veya kreş gibi ticari faaliyetleri yürütmek amacıyla kurulan bütçe içi işletmeler, iktisadi kamu kuruluşu sıfatıyla kurumlar vergisi mükellefidir. Bu işletmelerin en yaygın operasyonel yöntemlerinden biri ise ihtiyaç duyulan aşçı, garson veya temizlik personeli gibi işgücünü, doğrudan belediyenin kendi iştiraki olan şirketlerden hizmet alımı yöntemiyle temin etmesidir.

Peki, tüzel kişiliği bulunmayan belediye iktisadi işletmesinin, belediye şirketine hizmet alım faturası karşılığında ödediği bu personel bedelleri kurumlar vergisi matrahından gider olarak indirilebilir mi?

İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen 31.12.2025 tarihli ve 62030549-125[6-2024]-1742807 sayılı özelge, kamu iştirakleri ile bağlı işletmeler arasındaki bu işgücü temininde gider kabul şartlarını ve örtülü kazanç sınırlarını net bir şekilde çiziyor.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Konunun mali boyutu, Kurumlar Vergisi ve Gelir Vergisi kanunlarının kesişim noktasında yer alan şu düzenlemelere dayanmaktadır:

• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK):
  • Madde 1 & 2/3: Belediyelere ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ticari, sınai ve zirai işletmeleri İktisadi Kamu Kuruluşu sayarak kurumlar vergisi mükellefi kılar.
  • Madde 6: Safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağını belirtir.
  • Madde 13: Kurumların ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı bedeller üzerinden mal/hizmet alım-satımı yapması halinde kazancın Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Olarak Dağıtılmış sayılacağını hükme bağlar.
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) Madde 40/1:
  Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderlerin safi kazancın tespitinde indirim konusu yapılabileceğini düzenler.
• 1 Seri No’lu Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ:
  Belediye, belediye şirketi ve iktisadi işletme arasındaki mülkiyet ve yönetim bağları nedeniyle bu yapıları ilişkili kişi kapsamında değerlendirir.

🔄 Uygulamadaki Yanılgı: Önce Nasıl Düşünülüyordu, Gerçekte Nasıl Olmalı?

• İç İlişki ve Tüzel Kişilik Yanılgısı (Hatalı Yaklaşım):
  İktisadi işletmenin ayrı bir tüzel kişiliğinin bulunmaması ve hizmet alınan şirketin de aynı belediyeye ait bir iştirak olması sebebiyle; “zaten para kamu/belediye bünyesinde kalıyor, personel doğrudan iktisadi işletmenin bordrosunda değil” düşüncesiyle bu faturaların gider yazılmasında tereddüt yaşanabiliyor veya faturalaşma göz ardı edilebiliyordu.
• Giderin Mumsallığı ve İlliyet Bağı (Doğru Yaklaşım):
  Gelir İdaresi, ticari faaliyeti yürüten iktisadi işletmeyi bağımsız bir vergi mükellefi olarak ele alıyor. Sosyal tesis veya ticari alanın işletilmesi için aşçı, garson, temizlik personeli gibi işgücünün bulunması faaliyetin idamesi için mecburi olduğundan, dışarıdan (belediye şirketinden) alınan bu hizmet doğrudan bir genel gider niteliğindedir.

💡 Bu Durumun Belediye İşletmeleri ve Şirketleri Açısından Etkileri

1. Kurum Kazancından İndirim İmkanı ✅
   İktisadi işletme tarafından işletilen tesislerde çalışan personelin bedeli, belediye şirketi tarafından düzenlenen fatura karşılığında ve iktisadi işletmenin kendi kaynaklarından ödenmesi kaydıyla, kurumlar vergisi matrahından genel gider (GVK md. 40/1) olarak indirilebilir.
2. Belgelendirme ve İlliyet Bağı Zorunluluğu 📄
   Yapılan giderin kabul edilebilmesi için;
   • İşletmenin faaliyet konusuyla doğrudan ilgili olması (illiyet bağı),
   • Fatura ve benzeri yasal vesikalarla tevsik edilmesi,
   • Bedelin iktisadi işletme hesaplarından fiilen veya hesaben karşılanması şarttır.
3. Transfer Fiyatlandırması ve Emsallere Uygunluk Riski ⚖️
   Belediye şirketi ile belediye iktisadi işletmesi KVK md. 13 kapsamında ilişkili kişidir. Bu nedenle belediye şirketinin iktisadi işletmeye kestiği personel hizmet alım faturasındaki bedelin, piyasadaki emsal hizmet bedellerine uygun olması gerekir. Fatura bedelinin fahiş şekilde yüksek tutularak kârın aktarılması veya eksik faturalandırılması durumunda transfer fiyatlandırması incelemeleri riski doğacaktır.

📌 Özetle: Belediye iktisadi işletmelerinin kendi iştirak şirketlerinden aldığı personel hizmetleri, ticari kazancın elde edilmesi için zorunlu bir giderdir. Hizmet alım faturasına bağlanan ve emsallere uygun bedelle işletme bütçesinden ödenen personel giderlerinin kurum kazancından düşülmesi yasal bir haktır.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu: Madde 1, Madde 2/3, Madde 6, Madde 13
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde 38, Madde 40/1
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Mükellef ödevleri ve kayıtların tevsiki hükümleri
• 1 Seri No’lu Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ: Bölüm 3.1.2
• İstanbul Defterdarlığı Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü: 31.12.2025 tarihli ve E-62030549-125[6-2024]-1742807 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/435/ozelge/38806

Sinema, tiyatro ve dizi oyuncularının yer aldığı yapımların yurt dışında veya farklı dijital mecralarda yayınlanması karşılığında elde edilen telif bedelleri, genellikle 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında kurulan Meslek Birlikleri aracılığıyla tahsil edilip hak sahibi sanatçılara dağıtılıyor.

Peki, sadece üyelerinin haklarını takip eden ve köprü görevi gören bu meslek birliklerinin hesabına yurt dışından giren ve oyunculara aktarılan telif paralarında vergisel boyut nasıl şekilleniyor? Birlik vergi mükellefi olmak zorunda mı? Sanatçıya ödeme yaparken stopaj kesilecek mi?

İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen 10.12.2025 tarihli ve 62030549-125[2-2022]-168276 (163380) sayılı özelge, meslek birliklerini ve üye oyuncuları doğrudan ilgilendiren oldukça kritik ve ezber bozan düzenlemeleri netleştirdi.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Konunun hukuki altyapısı üç temel vergi kanunu ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na dayanıyor:

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Madde 42:
  Eser sahipleri ve bağlantılı hak sahiplerinin (oyuncular, müzisyenler vb.) hak takibini yapmak ve telif tahsilatını sağlamak üzere meslek birliklerinin kurulmasını düzenler.
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) Madde 2/5-6 & Madde 6:
  Dernek/birliklere ait veya bağlı olup faaliyetleri devamlı bulunan ve piyasa ekonomisi içinde bedel karşılığı hizmet sunan yapıları İktisadi İşletme olarak tanımlar. Kâr amacı güdülmemesi veya kanuni görev olması iktisadi işletme niteliğini değiştirmez.
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK):
  • Madde 18: Şair, yazar, ressam, bestekar gibi eser sahiplerine tanınan Serbest Meslek Kazanç İstisnası şartlarını belirler.
  • Madde 65 & 82: Serbest meslek kazancı ve arızi serbest meslek kazancı tanımları.
  • Madde 94/1-2-b: Serbest meslek ödemelerinden yapılacak %20 gelir vergisi stopajı.
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) Madde 11/1-a & 12/2:
  Yurt dışındaki müşteriler için yapılan ve hizmetten yurt dışında faydalanılan durumları Hizmet İhracı KDV İstisnası kapsamına alır.

🔄 Uygulamadaki Yanılgı: Önce Nasıl Biliniyordu, Şimdi Ne Oldu?

• Eski Yaklaşım / Yaygın Yanılgı (Sadece Aracılık Algısı):
  Meslek birliklerinin kâr amacı gütmeyen, kanunla kurulmuş özel yapılar olması nedeniyle; yurt dışından gelen teliflerin oyunculara dağıtılması işleminin “şahsi hak takibi ve emanet para aktarımı” sayılacağı, birlik bünyesinde bir vergi mükellefiyeti doğmayacağı ve oyuncuların GVK 18. maddedeki telif istisnasından faydalanarak vergisiz bu bedelleri alabileceği düşünülüyordu.
• İdarenin Netleştirdiği Katı Yaklaşım (Özelge Durumu):
  Gelir İdaresi bu süreçte iki temel noktayı kesin olarak ayırdı:
  1. Oyuncular “Eser Sahibi” Değil “İcracı Sanatçıdır”: GVK 18’deki vergi istisnası yazarlara, senaristlere, bestekarlara tanınmıştır. Oyuncular bu istisna kapsamında değildir!
  2. İktisadi İşletme Mükellefiyeti Kaçınılmazdır: Yurt dışından telif tahsil edip üyelere dağıtmak, piyasa koşullarında devamlılık arz eden bir organizasyon olduğu için meslek birliği tüzel kişiliğinden ayrı bir İktisadi İşletme kurulmak zorundadır.

💡 Bu Durumun Meslek Birlikleri ve Oyuncular Açısından Etkileri

1. Meslek Birliği Nezdinde İktisadi İşletme Kurulması ve Fatura Düzenlenmesi 🏢
   • Yurt dışındaki yayıncı kuruluşlardan gelen telif ödemeleri için Birlik bünyesinde oluşacak İktisadi İşletme tarafından yurt dışına Fatura düzenlenecektir.
   • Yurt dışındaki yayıncıya verilen bu hizmet, yurt dışında tüketildiği için Hizmet İhracı sayılacak ve faturada KDV hesaplanmayacaktır (%0 KDV).
   • Yurt dışından alınan telif geliri iktisadi işletmenin hasılatı; oyunculara dağıtılan tutarlar ise bu işletmenin kurum kazancının tespitinde gideri olacaktır.
2. Oyunculara Yapılan Ödemelerde %20 Stopaj Kesintisi 📉
   • İktisadi işletme, toplanan telifleri oyunculara aktarırken %20 oranında Gelir Vergisi Stopajı yapmak ve bunu muhtasar beyanname ile vergi dairesine ödemek zorundadır.
   • Vergi mükellefi olan oyuncular serbest meslek makbuzu düzenleyecek; vergi kaydı olmayan veya bu işi arızi yapan oyuncular için ise gider pusulası/arızi kazanç hükümleri işletilecektir.
3. Katkı Payı ve Kesintilerin Vergilendirilmesi 💵
   • Birliklerin giderlerini karşılamak amacıyla telif ödemelerinden “katkı payı” veya “yönetim gider kesintisi” adı altında kestiği tutarlar, kurulan İktisadi İşletmenin kurumlar vergisine tabi kazancı haline gelecektir.

📌 Özetle: Yurt dışından oyuncular adına tahsil edilen telif gelirleri vergisiz veya belgesiz bir aktarım mekanizmasına tabi değildir. Meslek birliklerinin iktisadi işletme kurarak yurt dışına fatura kesmesi, oyunculara ödeme yaparken de istisna uygulamayıp %20 stopaj kesintisi yapması yasal bir zorunluluktur.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu: Madde 2/5-6, Madde 6
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde 18, Madde 38, Madde 65, Madde 66, Madde 82, Madde 94/1-2-b
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu: Madde 1/1, Madde 1/3-g, Madde 11/1-a, Madde 12/2
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Madde 227, Madde 229, Madde 230, Madde 232
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu: Madde 42
• 311 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği
• İstanbul Defterdarlığı Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü: 10.12.2025 tarihli ve E-62030549-125[2-2022]-163380 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/435/ozelge/38801

Birden fazla takvim yılına sirayet eden (yıllara sari) inşaat ve onarım işlerinde hakediş ödemeleri üzerinden yapılan vergi tevkifatı (stopaj) oranları, yüklenici firmaların nakit akışı ve işletme sermayesi yönetimi açısından en kritik başlıklar arasında yer alıyor.

Ankara Defterdarlığı tarafından verilen 17.12.2025 tarihli ve 38418978-120[42-25/10]-741328 sayılı özelge, ihale konusu işin içinde raylı sistem veya demiryolu hattı bulunsa dahi, işin “ana niteliği” açısından hangi tevkifat oranının uygulanacağına ilişkin çok önemli bir noktayı aydınlatıyor.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Yıllara sari inşaat işlerinde tevkifat uygulamasının yasal çerçevesi şu düzenlemelere dayanmaktadır:

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) Madde 42 & 44:
  Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarım işlerinde kâr veya zararın işin bittiği yıl (geçici kabulün onaylandığı veya işin fiilen tamamlandığı tarih) tespit edilerek beyan edileceğini hükme bağlar.
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) Madde 15/1-a:
  Yıllara sari inşaat ve onarım işlerini üstlenen kurumlara yapılan hakediş ödemeleri üzerinden kurumlar vergisine mahsuben vergi kesintisi (stopaj) yapılmasını öngörür.
• 9707 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (29/03/2025 Tarihli):
  KVK Madde 15 kapsamındaki stopaj oranları yeniden belirlenmiştir. Buna göre;
  • Demiryolu hattı, tramvay, füniküler, monoray, metro ve şehir içi raylı ulaşım sistemleri inşaat ve onarım işlerinde hakediş stopajı %1,
  • Gemi inşa ve onarım işlerinde %1,
  • Diğer tüm yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde ise hakediş stopajı %5 olarak uygulanmaktadır.

🔄 Uygulamadaki Yanılgı: Önce Nasıldı, Şimdi Ne Oldu?

• Cumhurbaşkanı Kararı Öncesi / Genel Algı:
  Yakın döneme kadar tüm yıllara sari inşaat işlerinde genel hakediş stopaj oranı %5 olarak uygulanmaktaydı. Düzenleme sonrasında raylı sistem ve demiryolu projelerini teşvik etmek amacıyla bu sektöre özel %1’lik indirimli oran getirildi.
• Sözleşme Kapsamındaki Yanılgı (Özelge Öncesi Yaklaşım):
  Bir fabrika kompleksinin kurulması ihalesinde; fabrika içi ve bağlantı demiryolu hatları, elektrifikasyon ve raylı sistem entegrasyonu bulunması durumunda, yüklenici firmalar veya işverenler ihale belgesindeki “A-6 Grup Demiryolu İşleri” iş bitirme şartına veya işin fonksiyonuna bakarak hakediş ödemelerinin tamamında %1 stopaj uygulanabileceğini düşünebiliyordu.
• Gelir İdaresinin Katı Ayrımı (Yeni ve Doğru Yaklaşım):
  Özelge ile netleşen idari görüşe göre; bir işin sırf bünyesinde demiryolu hattı geçiyor olması veya fabrikanın çalışması için bu hatların zorunlu bulunması, o yapım işini tek başına “Demiryolu Hattı İnşaatı” yapmaz. İşin ana niteliği fabrika binası ve tesis inşası olduğu için %1’lik indirimli tevkifat oranı uygulanamaz.

💡 Bu Durumun Yüklenici ve İşveren Şirketler Açısından Etkileri

1. Nakit Akışı ve Likidite Etkisi 💸
   Hakedişlerden %1 yerine %5 stopaj kesilmesi, yüklenici firmanın hakediş tahsilatında doğrudan %4’lük bir nakit finansman yükü yaratır. İhale ve teklif aşamasında nakit akış projeksiyonlarının %5 stopaj esasına göre kurgulanması şarttır.
2. İşveren/Stopaj Sorumluları İçin Vergi Ziyaı Riski ⚠️
   Ödemeyi yapan işveren kurumlar, “projede demiryolu var” diyerek hakedişlerden yanlışlıkla %1 kesinti yaparsa; eksik kesilen %4’lük vergi tutarı vergi dairesi tarafından vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte kesinti yapmakla sorumlu olan işverenden aranır.
3. Taşeron (Alt Yüklenici) İlişkileri 🏗️
   Eğer ana yüklenici, fabrika projesinin içindeki “yalnızca demiryolu hattı yapımı” kısmını ayrı bir alt sözleşme ile taşerona devrederse; taşeronun üstlendiği iş müstakil olarak demiryolu hattı inşası niteliğinde olacağından, taşerona yapılacak hakediş ödemelerinde %1 stopaj oranı değerlendirilebilecektir.

📌 Özetle: Karma içerikli inşaat projelerinde, indirimli tevkifat oranından (%1) yararlanabilmek için taahhüt edilen işin ana karakterinin doğrudan raylı ulaşım sistemi veya demiryolu hattı olması gerekmektedir. Entegre fabrika yapım işlerinde demiryolu bağlantıları bulunsa dahi genel oran olan %5 stopaj uygulanması yasal bir zorunluluktur.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde 42, Madde 44
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu: Madde 15/1-a
• 29/03/2025 Tarihli ve 9707 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
• Ankara Defterdarlığı Gelir Kanunları Gelir Vergileri Grup Müdürlüğü: 17.12.2025 tarihli ve E-38418978-120[42-25/10]-741328 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/435/ozelge/38802

Yurt dışından alınan danışmanlık ve pazar araştırması hizmetlerinde stopaj (Kurumlar Vergisi Kesintisi) yapılıp yapılmayacağı, küresel pazarlara açılan veya yurt dışından destek alan şirketlerin finans ve mali işler birimlerinde sıklıkla kafa karışıklığı yaratabiliyor.

Bu konuda Gelir İdaresi Başkanlığı Bursa Defterdarlığı tarafından verilen 18.12.2025 tarihli ve 17192610-125[KV-24-25]-411751 sayılı özelge, İngiltere mukimi bir firmadan alınan müşteri/pazar araştırması ve stratejik danışmanlık ödemelerindeki vergi haritasını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Konuyu hem iç mevzuatımız hem de Uluslararası Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (ÇVÖA) çerçevesinde, “Eski uygulama nasıldı, ÇVÖA ne getiriyor ve etkileri nelerdir?” soruları ışığında adım adım detaylandıralım.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Özelgeye konu olan temel düzenlemeleri incelediğimizde karşımıza üç ana mevzuat dayanağı çıkıyor:

• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK):
  • Madde 3/2-3: Kanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye’de bulunmayan dar mükellef kurumların sadece Türkiye’de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirileceğini belirtir.
  • Madde 30/1-b: Dar mükellef kurumlara yapılan serbest meslek kazancı ödemelerinden (2009/14593 sayılı BKK uyarınca) %20 oranında kurumlar vergisi kesintisi (stopaj) yapılmasını öngörür.
  • Madde 31: Kesilen bu vergilerin muhtasar beyanname ile beyan edilip ödenmesi gerektiğini düzenler.
• Türkiye – Birleşik Krallık Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (ÇVÖA):
  • Madde 14 (Serbest Meslek Faaliyetleri): Bir İngiltere teşebbüsünün serbest meslek faaliyetlerinden elde ettiği gelirin yalnızca İngiltere’de vergilendirileceğini, ancak faaliyetlerin Türkiye’de bir iş yeri vasıtasıyla icra edilmesi veya kesintisiz 12 aylık dönemde toplam 183 günü aşması halinde Türkiye’nin de vergilendirme hakkına sahip olacağını hüküm altına alır.
• 4 Seri No’lu ÇVÖA Genel Tebliği: Anlaşma hükümlerinden yararlanabilmek için yabancı firmanın mukimlik belgesini (Certificate of Tax Residence) getirme usul ve esaslarını belirler.

🔄 Uygulamadaki Yanılgı: Önceden Nasıl Değerlendiriliyordu, Gerçekte Nasıl Olmalı?

• Sadece İç Mevzuata Bakan Yaklaşım (Hatalı/Eski Algı):
  Birçok işletme, uluslararası anlaşmaları göz ardı edip yalnızca Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30. maddesine odaklanarak yurt dışına yapılan her danışmanlık veya pazar araştırması ödemesinden doğrudan %20 stopaj kesintisi yapılması gerektiğini düşünüyordu.
• ÇVÖA Süzgecinden Geçen Doğru Yaklaşım (Özelgenin Netleştirdiği Durum):
  Özelge, Anlaşma hükümlerinin iç mevzuatın önünde yer aldığını hatırlatıyor. İngiltere’deki şirketin sunduğu pazar ve müşteri araştırması hizmeti niteliği itibarıyla “serbest meslek kazancı” sayılsa da; İngiliz firma bu hizmeti Türkiye’de bir iş yeri açmadan sunmuşsa ve Türkiye’deki fiili çalışma süresi 183 günü aşmıyorsa, Türkiye’nin bu kazanç üzerinden vergi (stopaj) alma hakkı bulunmamaktadır. Vergi kesintisi oranı %0 olarak uygulanır.

💡 Bu Durumun ve İşleyişin Şirketler Açısından Etkileri Nelerdir?

1. Nakit Akışı ve Maliyet Avantajı:
   İngiltere’den alınan raporlama, pazar analizi veya stratejik danışmanlık hizmetlerinde 183 gün ve iş yeri şartı ihlal edilmediği sürece %20 stopaj maliyeti doğmaz. Bu durum şirketler için ciddi bir finansal rahatlama sağlar.
2. Mukimlik Belgesi (TRC) Hayati Önem Taşıyor:
   İç mevzuattaki %20 stopajı uygulamayıp ÇVÖA avantajından yararlanabilmenin olmazsa olmaz şartı belgelendirmedir. İngiltere’deki firmadan İngiliz vergi dairesince düzenlenen Mukimlik Belgesinin (Certificate of Tax Residence) aslı ile Apostil/Noter onaylı Türkçe tercümesinin temin edilip dosyalanması gerekir.
3. Belgesizlik ve Süre Aşımı Riski:
   Eğer İngiliz firma Türkiye’de fiziki olarak 183 günden fazla kalmışsa veya Mukimlik Belgesi zamanında temin edilip vergi dairesine sunulamazsa, idare iç mevzuatı çalıştırarak %20 stopajı ceza ve gecikme faiziyle birlikte talep edebilir.

📌 Özetle: Yurt dışından (özellikle İngiltere’den) alınan pazar araştırması ve danışmanlık hizmetlerinde, hizmetin Türkiye’de fiilen icra edilip edilmediğini, 183 gün sınırını ve mukimlik belgesi tedarikini süreç başlarken kontrol etmek; şirketleri olası vergi risklerinden ve gereksiz stopaj yükünden koruyacaktır.

Benzer şekilde KDV-2’yi ele aldığım yazımı ise burada bulabilirsiniz > :

• Özelge Referansı: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/435/ozelge/38803

Vakıflara bağlı iktisadi işletmelerde sıklıkla karşılaşılan en büyük hukuki engellerden biri, iktisadi işletmelerin ayrı bir tüzel kişiliğinin bulunmamasıdır. Nitekim Türkiye Noterler Birliği uygulamaları gereğince tüzel kişiliği haiz olmayan iktisadi işletmeler adına araç tescili yapılamamakta, taşıtlar mecburen bağlı olunan Vakıf (üst tüzel kişilik) adına tescil edilmektedir.

Peki, faturası iktisadi işletmeye kesilen ancak Noter tescili Vakıf adına yapılan araçların amortismanı, ÖTV’si, günlük kullanım giderleri ve KDV’si nasıl vergilendirilecek?

İstanbul Defterdarlığı tarafından verilen 18.12.2025 tarihli ve 62030549-120[40-2024]-168276 sayılı özelge, bu operasyonel kilitlenmeye dair mali idarenin bakış açısını net bir şekilde ortaya koyuyor.

🏛️ Mevzuat Referansları ve Hukuki Arka Plan

Konunun analizi, vergi mevzuatımızın üç temel sacayağı üzerinden yürütülmektedir:

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) Madde 313:
  Bir iktisadi kıymete amortisman ayrılabilmesinin temel şartı, o iktisadi kıymetin işletmenin aktifine kayıtlı olması ve amortisman değerleme hadlerinin (2025 yılı için 9.900 TL) üzerinde bulunmasıdır.
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) Madde 6 & 8 ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) Madde 40:
  • GVK md. 40/1: Genel ticari giderlerin indirimi.
  • GVK md. 40/5: İşletmeye dahil veya kiralanan binek otomobil giderlerinin en fazla %70’inin indirim konusu yapılabilmesi.
  • GVK md. 40/7: VUK hükümlerine göre ayrılan amortismanların gider yazılması.
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) Madde 29 & 30:
  • KDVK md. 30/b: İşletmeye ait olmayan veya faaliyet amacı dışında alınan binek otomobillerin alış KDV’sinin indirilamaması.
  • KDVK md. 30/d: Gelir ve Kurumlar Vergisi açısından Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) sayılan harcamaların KDV’sinin indirim konusu yapılamaması.

🔄 Önceki Algı / Uygulamadaki Yanılgı vs. Gerçekte Nasıl Olmalı?

• Eski Yaklaşım / Yaygın Yanılgı:
  Faturası iktisadi işletme adına düzenlenen, parası işletme kasasından/bankasından ödenen ve fiilen okul/işletme faaliyetinde kullanılan araçların; sırf mevzuat engeli nedeniyle Noterde Vakıf adına tescil edilmesi durumunda dahi “ekonomik yaklaşım” ilkesiyle aktife alınabileceği ve amortisman dahi ayrılabileceği düşünülüyordu.
• Mali İdarenin Netleştirdiği Katı Yaklaşım (Özelge Durumu):
  Gelir İdaresi, tescil şartını şekli açıdan katı bir şekilde yorumlamıştır. Mülkiyet (tescil) Vakıfta ise, araç iktisadi işletmenin aktifine girmiş sayılamaz. 

💡 Bu Durumun İktisadi İşletmeler Açısından Pratik ve Finansal Etkileri

1. Araç Alış Bedeli, ÖTV ve Amortisman Kaybı ❌
   • Araç Vakıf adına tescil edildiği için iktisadi işletme tarafından aktifleşitirilemez ve amortisman ayrılamaz.
   • Aracın satın alma bedeli veya satın almada ödenen ÖTV ve benzeri vergiler iktisadi işletmede doğrudan gider yazılamaz.
   • Araç alım faturasındaki KDV indirim konusu yapılamaz.
2. İşletme Giderleri (Akaryakıt, Bakım, Sigorta vb.) Kısmen Mümkün ✅
   • Taşıtların bizzat iktisadi işletmenin faaliyetlerinde kullanıldığının ispatlanması şartıyla; akaryakıt, tamir-bakım, sigorta, otopark gibi kullanım giderleri iktisadi işletme kazancından düşülebilir.
   • Ancak unutulmamalıdır ki, binek otomobiller için GVK 40/5 gereği bu giderlerin en fazla %70’i indirim konusu yapılabilir.
3. Gider KDV’sinin İndirim Mekanizması ⚖️
   • İktisadi işletmede kullanımı kabul edilen akaryakıt, bakım vb. giderlerin gider olarak kabul edilen %70’lik kısmına isabet eden KDV’si 1 No’lu KDV Beyannamesinde indirim konusu yapılabilir.
   • KKEG niteliğindeki kalan %30’luk kısmın KDV’si ise KDVK 30/d uyarınca indirim konusu yapılamaz.

📌 Özetle: Tüzel kişiliği olmayan iktisadi işletmeler adına araç tescil edilememesi, araç alım maliyetinin (ÖTV, Amortisman, Alış KDV’si) verimini tamamen yok etmektedir. Şirketleşme veya kiralama alternatifleri değerlendirilmeden Vakıf üzerinden araç alımı yapılması, ciddi vergi kayıplarına yol açmaktadır.

📚 Kaynakça / Referanslar

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu: Madde 313
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu: Madde 6, Madde 8
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde 38, Madde 40 (1, 5 ve 7 numaralı bentler)
• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu: Madde 1/1, Madde 29/1-a, Madde 30/b, Madde 30/d
• KDV Genel Uygulama Tebliği: Bölüm (III/C-1) ve Bölüm (III/C-2.1)
• İstanbul Defterdarlığı Gelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup Müdürlüğü: 18.12.2025 tarihli ve E-62030549-120[40-2024]-168276 sayılı Özelge: https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/435/ozelge/38804