Resmî Gazete’nin bugünkü (1 Ağustos 2026 / Sayı: 33327) sayısında yayımlanan 2026/11 Sayılı Tebliğ ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ihracatçı ve döviz kazandırıcı firmaların yakından takip ettiği Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Sayı: 2023/5) hükümlerinde çok kritik ve kapsamlı düzenlemelere gitti.
Peki, “Eski durum nasıldı, yeni düzenleme ile ne değişti ve sahadaki etkileri neler olacak?” Gelin, finans ve hazine yönetimimizi doğrudan ilgilendiren bu düzenlemeyi tüm detaylarıyla ve teknik arka planıyla inceleyelim:
📚 Yasal ve Teknik Mevzuat Arka Planı
Düzenleme; TCMB’nin yurt dışı kaynaklı dövizlerin TL’ye çevrilmesinde ödediği %2’lik döviz dönüşüm desteğinin faydalanma koşullarını, kontrol mekanizmalarını ve ceza rejimini sil baştan kurgulamaktadır.
- 2023/5 Sayılı Ana Tebliğ: İhracatçı ve döviz kazandırıcı firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini bankalar aracılığıyla TCMB’ye satması durumunda %2 oranında prim/destek ödenmesini düzenleyen ana mevzuattır.
- 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu Md. 3: Aracı bankaların tanımsal çerçevesini çizer.
- 2026/11 Sayılı Değişiklik Tebliği: 1 Ağustos 2026 tarihinde yayımlanmış olup yürürlük tarihleri kademeli kurgulanmıştır.
🔄 Eski Durum vs. Yeni Durum: Neler Değişti?
1️⃣ Döviz Almama Taahhüdünden “Döviz Pozisyonu Sınırı” ve “Üst Limit” Modelinden Geçiş
- ⏪ Eski Durum: Destekten yararlanmak isteyen firmalar belirli bir süre boyunca “döviz almama taahhüdü” veriyordu ve bu taahhüdün ihlali halinde müeyyideler uygulanıyordu.
- ⏩ Yeni Durum (Tebliğ Md. 2 & 4):
- “Döviz almama taahhüdü” mantığı yerini “TCMB tarafından belirlenecek Döviz Pozisyonu Oranı Sınırı” şartına bıraktı. Firmarlar bu sınırı aşmadıklarını aracı bankalara tevsik etmek zorunda.
- TCMB, satılabilecek döviz tutarına veya alınacak desteğe üst limitler getirebilecek. Üst limit hesaplanırken firmanın kârlılığı ve işgücü maliyetinden oluşan katma değer tutarları dikkate alınacak.
- Etkisi: Kârlılığı ve istihdam/katma değeri düşük olan ancak yüksek hacimde döviz döndüren yapıların afaki destek alması engellenmiş, destek kârlılık ve iş gücü katma değerine endekslenmiştir.
2️⃣ Aracılı İhracatta Tedarikçi Haklarının Doğrudan Korunması
- ⏪ Eski Durum: Dış Ticaret Sermaye Şirketleri (DTSŞ) veya Sektörel Dış Ticaret Şirketleri üzerinden yapılan ihracatlarda döviz dönüşüm desteği süreçleri karmaşıktı.
- ⏩ Yeni Durum (Tebliğ Md. 2/7): Aracılı ihracat sözleşmesi kapsamında yurda getirilen dövizlerin, imalatçı/ürün tedarik eden firma adına satışı yapılabilecek. Döviz pozisyon tevsiki tedarikçi tarafından yapılacak, destek ödemesi doğrudan tedarikçinin banka hesabına aktarılacak ve hukuken satışı tedarikçi yapmış sayılacaktır.
- Etkisi: İmalatçı/tedarikçi firmaların ihracat aracılarının eline bakmadan %2’lik desteğe doğrudan ulaşması sağlanmış, bürokratik engeller kaldırılmıştır.
3️⃣ Ağırlaştırılan Yaptırımlar, Grup Şirketi Çapraz Yasağı ve “Firma Kontrolü” Tanımı
- ⏪ Eski Durum: Gerçeğe aykırı beyanlarda veya usulsüzlüklerde uygulanan müeyyideler sınırlıydı.
- ⏩ Yeni Durum (Tebliğ Md. 1 & 3 – Yeni Md. 4/A):
- Tebliğe ilk kez “Firma Kontrolü” tanımı eklendi (Doğrudan/dolaylı en az %50 hisse, oy hakkı veya yönetim kurulu üye çoğunluğu).
- Gerçeğe aykırı beyan/usulsüz kullanım durumunda: Ödenen destekler, oluşan kur farkı dahil edilerek ve TCMB’nin ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranı eklenerek geri tahsil edilecek. Ayrıca TCMB kaynaklı kredi ve desteklerden men edilecek ve suç duyurusunda bulunulacak.
- Grup Şirketi Engeli: Usulsüzlük tutarı ödenene kadar, firmayı kontrol eden veya firmanın kontrol ettiği tüm grup şirketlerinin ve ortakların kontrolündeki diğer tüm firmaların destek ve TCMB kredisi kullanması engellenecek!
- Etkisi: Bir grup şirketindeki usulsüzlük, doğrudan ana/yavru/kardeş tüm şirketlerin reeskont kredilerine ve TCMB kaynaklarına erişimini kilitleyecek. Risk yönetimi gruplar bazında kritik hale gelmiştir.
4️⃣ Bankaların Sorumluluğu ve Re’sen Tahsilat Yetkisi
- ⏩ Yeni Durum (Tebliğ Md. 3 – Yeni Md. 4/A-3): Şüpheli işlemleri TCMB’ye bildirmek bankalar için zorunlu oldu. Usulsüzlük tutarının idarece bankaya bildirilmesinden itibaren 1 ay içinde tahsil edilip aktarılmaması halinde TCMB, bu tutarı bankanın kendi nezdindeki hesaplarından RE’SEN tahsil edebilecek.
- Etkisi: Aracı bankalar evrak inceleme, tevsik ve usulsüzlük takibinde inanılmaz derecede muhafazakâr ve katı davranacaktır. Bankalar ayrıca azami oranı TCMB tarafından belirlenecek bir komisyon alabilecektir.
5️⃣ Uygulama Süresinin Uzatılması ve Geçiş Hükümleri
- ⏩ Süre Uzatımı (Tebliğ Md. 6): Tebliğin geçici 1. maddesindeki destek süresi 31/7/2026 tarihinden 31/1/2027 tarihine uzatılmıştır.
- ⏩ Kazanılmış Haklar (Geçici Md. 2): 1 Ağustos 2026 öncesinde verilmiş olan “döviz almama taahhütleri” için ihlal durumunda eski yürürlükteki hükümler uygulanmaya devam edecektir.
⏱️ Yürürlük Tarihlerine DİKKAT!
Tebliğin yürürlük maddesi ikili bir kurgu getirmiştir (Tebliğ Md. 8):
- 1 AĞUSTOS 2026 (Bugün) Yürürlüğe Giren: Destek uygulamasının süresini 31/1/2027’ye uzatan 6. madde.
- 1 EKİM 2026 Tarihinde Yürürlüğe Girecekler: Yeni operasyonel şartlar, döviz pozisyonu sınırlamaları, tedarikçi aktarımları, denetim yetkileri ve ağırlaştırılmış cezaları içeren diğer tüm maddeler 1 Ekim 2026 itibarıyla hayatımıza girecektir.
Sonuç ve Şirketlerimiz İçin Aksiyon Notları
TCMB, döviz dönüşüm desteğinde muslukları tamamen kapatmamış ancak “gerçek ve katma değerli ihracatçıyı destekleyen, usulsüzlük yapanı ise grup şirketleriyle birlikte finansal sistem dışına iten” son derece sıkı bir denetim modeli kurmuştur.
Finans Ekiplerimizin Alması Gereken Önlemler:
- ▫️ 1 Ekim 2026’ya kadar döviz pozisyonu oranlarının TCMB sınırlarına uyumu test edilmelidir.
- ▫️ Firma kârlılığı ve iş gücü maliyetinden oluşan katma değer alt yapısı analiz edilerek faydalanılabilecek üst limitler simüle edilmelidir.
- ▫️ Aracılı ihracat yapan imalatçılar, aracı kurumlarla olan sözleşmelerini revize ederek %2’lik desteğin doğrudan kendi hesaplarına yatması için banka altyapılarını hazırlamalıdır.
- ▫️ Grup şirketleri arasındaki sermaye ve yönetim ilişkileri (en az %50 kontrol) gözden geçirilmeli, tek bir firmanın hatasının tüm gruba leke sürmemesi için iç denetim sıkılaştırılmalıdır.
📚 Kaynakça ve Referanslar
- Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Sayı: 2023/5)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sayı: 2026/11) – Resmî Gazete / Sayı: 33327 (1 Ağustos 2026): https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/08/20260801-4.htm
- 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu
(Not: Bu paylaşım genel bilgilendirme amacıyla kurgulanmış olup yasal, hukuki veya finansal bir tavsiye niteliği taşımamaktadır.)